POSTA PULUNUN TARİHİ

Posta pulunun öyküsü

Pulun olmadığı yıllarda, siviller arasındaki iletişim son derece zor ve pahalıydı. Ya aynı güzergahta yola çıkan bir dostunuz olacaktı, ya özel hizmetkarınız. Ya da göndereceğiniz mektubun yüksek posta ücretini ödeyebilecek dostunuz. Evet, yanlış okumadınız, pulun icadı öncesinde, posta parasını gönderen değil, alıcı ödüyordu. Bunun çok farklı nedenleri var ama en akla yatkın olanı, alıcının bulunarak emanetin teslim edilmesinin son derece zor olduğu yıllarda, verilen hizmet postanın teslim edilmesiyle tamamlanmış oluyor ve karşılığı alıcıdan tahsil ediliyordu. Öyle ya, parayı gönderen verse, kötü niyetli bir ulak için o anda hiçbir şey yapmadan kazanç doğmuş olabilirdi.

Bu sistem tabii ki, ardında son derece büyük zorlukları da beraberinde getiriyor, posta gönderilerindeki çeşitlilik, ağırlık ve para algısındaki farklılıklardan dolayı büyük bir belirsizlik hüküm sürüyormuş. Tarife sistemleri her geçen gün daha zor anlaşılır bir hal almış, paranın ödenmesi anında sık sık anlaşmazlıklar baş göstermiş. Çünkü, alıcıya teslim edilme sırasında istenen ücretler, postanın niteliğine ve alan kişinin sosyal statüsüne göre değişiyormuş. Uzun lafın kısası, inisiyatif tümüyle ulakta, isteyeceği ücret de vicdanının derinliklerindeymiş.

Kısaca anlatayım, pul fikrini ortaya atarak ilk kez pul basılmasını ve kullanımını sağlayan Rowland Hill , günün birinde İngiltere’de bir handa konaklıyormuş. Hana bir postacı gelmiş ve hanın hizmetçisine bir mektup getirmiş. Hizmetçi mektubu evirmiş, çevirmiş, sağına soluna bakmış. Cebinde ödeyecek parası olmadığını söyleyerek zarfı postacıya iade etmiş. O anı izleyen Rowland Hill nezaketle yanlarına yaklaşmış ve gelen postanın parasını ödeyerek almak, hizmetçi bayana mektubu vermek istemiş. Fakat bayan kabul etmemiş, hatta şiddetle karşı çıkmış.

Postacı zarfı alıp gitmiş, biraz zaman geçmiş; Rowland Hill’i almış bir merak. Öyle ya insan çok uzaklardaki nişanlısından gelen mektubu almak istemez mi? Kızı çağırmış ve sorduğu sorularla ağzını aramaya başlamış. Ve fark etmiş ki, ikisi arasındaki diyalogda, daha önceden anlaştıkları şekilde zarfı almaya gerek yokmuş. Çünkü gelen zarfın içi boşmuş ama uzaklardaki nişanlının sağ ve sağlıklı olduğunu anlatıyormuş. Zarfın üzerine konan belli belirsiz küçük işaretler de durumu hakkında bilgi veriyormuş.

Kendisine posta hizmetlerinin ıslahı konusunda yetki verilen sir Rowland Hill, posta ücretinin gönderildiği anda ödenmesinin doğru olacağını işte o anda kararlaştırılmış. Hikaye doğru mudur, böyle bir şey yaşanmış mıdır bilinmiyor ama bilinen bir şey var ki, alıcı ödemeli posta hizmeti vermek aynı zamanda devlet bütçesinde de ciddi bir açığa sebep oluyormuş.

Posta pulunun yaratıcısı olarak bilinen Sir Rowland Hill, 1837 yılında yazdığı “ posta reformunun önemi ve uygulanabilirliği” adlı kitabında pul fikrini ortaya atmış ve posta ücretlerinin alıcı yerine gönderici tarafından ödenmesini vurgulayarak, dönemin kudretli ismi kraliçe Victoria’ya sunmuş. Kitabında, gönderilere belli bir standart getirilmesini ve o güne kadar keyfi olan ücretlendirmenin belli bir tarifeye göre yapılmasını önermiş. 15 Gr ağırlığına kadar olan tüm gönderilerin İngiltere içinde nereye giderse gitsin, 1 Penny olarak sabitlenmesini önermiş.

“Penny Black” olarak bilinen ilk pul, 6 Mayıs 1840’da tedavüle girmiş
Uzatmayayım, hazırlıklar yapılmış, bugün pul koleksiyonerlerini peşinden sürükleyen, üzerinde Kraliçe Victoria’nın resmi bulunan ilk pul 1 Mayıs’ta basılmış, 6 Mayıs 1840 tarihinde de tedavüle çıkmış. Tamamen siyah renk üzerine dantelsiz olarak hazırlanarak tabaka halinde basılan ve makasla kesilerek ayrılan bu pula o günden sonra “Penny Black” ismi verilmiş. Pulun alt köşelerinde yer alan harfler tabaka üzerindeki yerini ifade etmek için kullanılmış. İşte pul koleksiyonculuğu da böylece başlamış. Ortada tek tip pul olsa da, meraklıları harflere göre toplayarak, tabakayı tamamlamaya çalışmışlar.

Pula hayat vererek, dünyanın en büyük iletişim tasarımlarından birini hayata geçiren Rowland Hill, kraliçe tarafından “sir” unvanı ile onurlandırılmış ve 1854 – 1864 yılları arasında İngiltere Posta Genel Müdürlüğü görevinde bulunmuş